Klasa 2 · rozdział 7

Wskaźniki i pamięć dynamiczna

Każda zmienna mieszka pod jakimś adresem w pamięci. Wskaźnik to zmienna, która przechowuje taki adres — jak karteczka z numerem mieszkania. Dzięki wskaźnikom zrozumiesz, jak działają tablice, napisy w stylu C i pamięć przydzielana w trakcie działania programu. Visual Studio 2026.

Po tym rozdziale powinieneś umieć

  • wyjaśnić, że wskaźnik przechowuje adres, i użyć operatorów & oraz *;
  • zmienić wartość zmiennej przez wskaźnik, także w funkcji;
  • opisać związek tablicy ze wskaźnikiem na jej pierwszy element;
  • posługiwać się napisem w stylu C (char[]) i porównać go ze string;
  • przydzielić i zwolnić pamięć przez new / delete oraz new[] / delete[];
  • rozpoznać wyciek pamięci, wskaźnik wiszący i podwójne delete.

1. Adres i wskaźnik

Zmienna int x = 7; to szufladka. Szufladka ma zawartość (7) i adres — numer miejsca w pamięci. Operator & postawiony przed zmienną daje jej adres.

int x = 7;
cout << x << endl;    // 7 — zawartość
cout << &x << endl;   // np. 000000A1B2CFF6E4 — adres (szesnastkowo)

Wskaźnik to zmienna, która przechowuje adres. Typ wskaźnika mówi, na co on wskazuje: int* wskazuje na int, double* na double.

int x = 7;
int *p = &x;     // p przechowuje adres x — "p wskazuje na x"

cout << p << endl;    // adres x
cout << *p << endl;   // 7 — wartość spod adresu (wyłuskanie)

*p = 20;              // zmiana przez wskaźnik
cout << x << endl;    // 20 — zmieniła się zmienna x!
Dwa znaczki, dwa kierunki &x — „podaj adres zmiennej x”. *p — „idź pod adres zapisany w p i weź to, co tam leży”. Gwiazdka w deklaracji (int *p) mówi tylko, że p jest wskaźnikiem.

Wskaźnik, który na nic jeszcze nie wskazuje, ustawiasz na nullptr (od C++11). Wyłuskanie nullptr kończy program błędem, więc przed użyciem sprawdzaj:

int *q = nullptr;
if (q != nullptr) {
    cout << *q;
}
Zobacz w debuggerze Postaw pułapkę (F9) za linią int *p = &x; i uruchom F5. W oknie Zmienne lokalne zobaczysz, że wartość p to adres, a po rozwinięciu — 7. Porównaj z &x.

2. Wskaźnik jako parametr funkcji

W rozdziale 5 funkcja zmieniała argument przez referencję. To samo można zrobić wskaźnikiem — tak robiło się w języku C i tak wciąż wygląda wiele bibliotek.

void zwiekszWsk(int *p) {
    (*p)++;              // nawias ważny: najpierw wyłuskaj, potem zwiększ
}

void zwiekszRef(int &r) {
    r++;
}

int main() {
    int a = 5;
    zwiekszWsk(&a);    // przekazujesz ADRES — widać to w wywołaniu
    zwiekszRef(a);     // referencja — wywołanie wygląda zwyczajnie
    cout << a;          // 7
}

Referencja int &r

Prostszy zapis, nie może być „pusta”, nie trzeba pisać *. W C++ wybierasz ją najczęściej.

Wskaźnik int *p

Może być nullptr („brak obiektu”), może zmienić miejsce, na które wskazuje. Potrzebny przy tablicach i pamięci dynamicznej.

3. Tablice i wskaźniki

Nazwa tablicy użyta w wyrażeniu zachowuje się jak adres jej pierwszego elementu. Dlatego tablica w funkcji nie była kopiowana (rozdział 6) — funkcja dostawała adres.

int t[4] = { 10, 20, 30, 40 };
int *p = t;          // to samo co: int *p = &t[0];

cout << *p << endl;       // 10
cout << *(p + 2) << endl;  // 30 — dwa elementy dalej
cout << p[2] << endl;     // 30 — ten sam zapis co *(p + 2)

p + 1 nie dodaje jednego bajta, tylko przesuwa wskaźnik o jeden element (dla int zwykle o 4 bajty). To jest arytmetyka wskaźników. Wolno ją stosować tylko w obrębie tablicy.

Dwa nagłówki funkcji poniżej znaczą dla kompilatora to samo:

int suma(const int t[], int n);
int suma(const int *t, int n);
Tablica to nie to samo co wskaźnik sizeof(t) w main poda rozmiar całej tablicy (16 bajtów), ale w funkcji — tylko rozmiar wskaźnika. Dlatego funkcja nie zna liczby elementów i trzeba ją przekazać. Tablicy nie da się też „przestawić”: t = p; to błąd kompilacji.

4. Napisy w C i C++

Zanim w C++ pojawił się string, napis był tablicą znaków zakończoną znakiem '\0' (zero, „koniec napisu”). Taki napis nazywamy C-stringiem. Spotkasz go w starszym kodzie, w bibliotekach i w zadaniach egzaminacyjnych.

char imie[10] = "Ola";   // 'O' 'l' 'a' '\0' + 6 wolnych miejsc
const char *powitanie = "Dzien dobry";   // wskaźnik na stały napis

cout << imie << endl;       // cout wypisuje znaki aż do '\0'
cout << imie[0] << endl;    // O

Do operacji na C-stringach służą funkcje z <cstring>:

#include <cstring>

char a[20] = "kot";
char b[20];

cout << strlen(a);           // 3 — długość bez '\0'
strcpy_s(b, 20, a);          // kopiuj a do b (20 = rozmiar b)
if (strcmp(a, b) == 0) {     // 0 oznacza: napisy równe
    cout << "takie same";
}
Visual Studio i strcpy Klasyczne strcpy(b, a) nie sprawdza, czy napis zmieści się w b. Visual Studio domyślnie zgłasza wtedy błąd C4996 i proponuje strcpy_s. Uwaga: strcpy_s to funkcja Microsoftu — w innych kompilatorach (np. g++ w Code::Blocks) może jej nie być. Jeśli zadanie wymaga strcpy, na samej górze pliku dopisz #define _CRT_SECURE_NO_WARNINGS.

Porównanie a == b dla C-stringów porównuje adresy, nie treść — dlatego używasz strcmp. Przy string operator == działa „normalnie”.

C-string char[]

Stały rozmiar tablicy, ręczne pilnowanie '\0', funkcje strlen, strcpy_s, strcmp. Łatwo o wyjście poza tablicę.

string

Rośnie sam, ma length(), +, ==. Bezpieczniejszy — wybieraj go, chyba że zadanie wymaga C-stringa.

Zamiana w obie strony:

char t[] = "Ala";
string s = t;               // C-string → string
const char *c = s.c_str();  // string → C-string (tylko do odczytu)

5. Pamięć dynamiczna: new i delete

Zwykłe zmienne lokalne powstają same i same znikają po wyjściu z funkcji. Czasem chcesz zdecydować o pamięci w trakcie działania programu — np. utworzyć tablicę o rozmiarze podanym przez użytkownika. Wtedy prosisz system o pamięć operatorem new, a gdy przestaje być potrzebna, oddajesz ją przez delete.

Pojedyncza zmienna

int *p = new int;      // nowa szufladka bez nazwy, p zna jej adres
*p = 42;
cout << *p;
delete p;              // oddaj pamięć
p = nullptr;            // dobry nawyk: wskaźnik już na nic nie wskazuje

Tablica dynamiczna

int n;
cout << "Ile liczb? ";
cin >> n;

int *t = new int[n];    // rozmiar znany dopiero teraz
for (int i = 0; i < n; i++) {
    cin >> t[i];         // używasz jak zwykłej tablicy
}
cout << suma(t, n);     // funkcja z rozdziału 6 działa bez zmian

delete[] t;             // tablicę zwalniasz z nawiasami []
t = nullptr;
Para musi się zgadzać new → delete, new[] → delete[]. Każde new musi mieć dokładnie jedno delete.
Po co to, skoro jest vector? vector w środku robi właśnie new[] i delete[] za Ciebie. W zwykłych zadaniach wybieraj vector i string. Ręczne new poznajesz, żeby rozumieć, jak to działa, i bo przyda się w klasie 3 przy listach i obiektach.

6. Typowe błędy ze wskaźnikami

Te błędy kompilator zwykle przepuszcza. Program działa „prawie dobrze” — i właśnie dlatego są groźne.

Wyciek pamięci

int *t = new int[1000];
t = new int[1000];   // BŁĄD: zgubiony adres pierwszej tablicy — nie da się jej już zwolnić

Pamięć jest zajęta do końca programu. W pętli taki błąd potrafi zjeść całą pamięć komputera.

Wskaźnik wiszący

int *p = new int(5);
delete p;
cout << *p;           // BŁĄD: pamięć już oddana, wynik przypadkowy

Podwójne delete

delete p;
delete p;            // BŁĄD: program może się wysypać
// po p = nullptr; drugie delete nic nie robi — stąd ten nawyk

Wyjście poza tablicę

int *t = new int[5];
t[5] = 1;             // BŁĄD: ostatni indeks to 4
Dla ciekawych (poza programem klasy 2) Nowoczesny C++ ma inteligentne wskaźniki, które same robią delete, np. unique_ptr (C++11) tworzony przez make_unique — ta funkcja jest dopiero od C++14. Nie są wymagane w tym roku.

Ćwiczenia do samodzielnego wykonania

Folder: Dokumenty\cwiczenia-po\klasa-2\rozdzial-07.

Ćwiczenie 1. Adres i wartość łatwe

Zmienna double cena = 9.99 i wskaźnik na nią. Wypisz: wartość, adres, wartość przez wskaźnik. Zmień cenę przez wskaźnik na 12.50 i wypisz cena.

Ćwiczenie 2. Zamiana przez wskaźniki łatwe

Napisz void zamien(int *a, int *b). Wywołaj ją w main i pokaż, że wartości się zamieniły. Obok napisz wersję z referencjami.

Ćwiczenie 3. Chodzenie wskaźnikiem średnie

Tablica 5 liczb. Wypisz elementy, używając tylko wskaźnika i zapisu *(p + i). Potem drugi raz zapisem p[i].

Ćwiczenie 4. Własne strlen średnie

Napisz int dlugosc(const char *s), która liczy znaki aż do '\0'. Porównaj wynik ze strlen dla trzech napisów, w tym pustego.

Pętla while (s[i] != '\0') i++; — na końcu i jest długością.

Ćwiczenie 5. string kontra C-string średnie

Wczytaj imię do string i do char[30] (przez cin >>). Sprawdź równość obu napisów z napisem „Ola”: dla string przez ==, dla C-stringa przez strcmp. W komentarzu: co się stanie przy imieniu dłuższym niż 29 znaków?

Ćwiczenie 6. Tablica na żądanie średnie

Użytkownik podaje n. Utwórz new int[n], wczytaj liczby, policz średnią funkcją z rozdziału 6, zwolnij pamięć.

Ćwiczenie 7. Powiększanie tablicy trudne

Masz tablicę dynamiczną o rozmiarze 2. Gdy się zapełni, utwórz nową dwa razy większą, przepisz elementy, zwolnij starą i podmień wskaźnik. Wczytuj liczby aż do 0. Tak w środku działa vector.

Ćwiczenie 8. Znajdź błędy trudne

Napisz krótki program z trzema błędami: wyciek, wskaźnik wiszący, podwójne delete. Każdy opisz komentarzem i obok podaj poprawioną wersję.

Sprawdź się

1. Wskaźnik przechowuje:
2. Mamy int x = 3; int *p = &x; *p = 8;. Ile wynosi x?
3. Dla tablicy int t[5] zapis *(t + 2) oznacza:
4. Pamięć z int *t = new int[n]; zwalniasz przez:
5. Wyciek pamięci to sytuacja, gdy:

Wymagania na ocenę

Ocena wyższa zawiera wymagania na oceny niższe. Dział 7: programowanie z użyciem wskaźników (lekcje 38–42).

Ocena Uczeń
2 Wyjaśnia, że wskaźnik przechowuje adres. Według wzoru stosuje & i * na prostej zmiennej. Z pomocą odczytuje adres i wartość wskazywaną.
3 Deklaruje wskaźnik, wiąże go ze zmienną i zmienia wartość przez wskaźnik. Rozróżnia tablicę i wskaźnik na pierwszy element. Wypisuje C-string (char[], const char*).
4 Stosuje new/delete dla zmiennej i tablicy. Przekazuje dane do funkcji przez wskaźnik. Liczy długość i kopiuje C-string poznanymi funkcjami. Porównuje string z C-stringiem.
5 Alokuje i zwalnia tablicę dynamiczną, nie gubiąc wskaźnika. Wyjaśnia związek tablicy ze wskaźnikiem i granice arytmetyki wskaźników. Pokazuje na przykładzie wyciek i wskaźnik wiszący. Dobiera string albo C-string do zadania.
6 Analizuje błędy: wyciek, podwójne delete, wyjście poza tablicę. Uzasadnia, kiedy wystarcza vector/string, a kiedy pokazuje się new/delete. Opisuje ideę inteligentnych wskaźników.

Lista „już umiem”