Klasa 3 · rozdział 5

Biblioteka klas i listy

Jedna klasa to wzór. Kilka klas w osobnych plikach to Twoja biblioteka. vector trzyma obiekty, gdy liczba nie jest znana z góry. Lista jednokierunkowa pokazuje, jak taka kolekcja jest zbudowana od wskaźnika. Visual Studio 2026.

Po tym rozdziale powinieneś umieć

  • dołączyć vector i dopisywać elementy przez push_back;
  • trzymać obiekty własnej klasy w vector i wołać ich metody w pętli;
  • rozdzielić dwie współpracujące klasy na pliki .h i .cpp;
  • zbudować listę jednokierunkową: węzeł, dodanie na początek i na koniec;
  • zwolnić węzły w destruktorze;
  • wybrać vector albo własną listę i uzasadnić wybór.

1. Biblioteka i vector

Biblioteka to gotowy kod, który dołączasz, zamiast pisać go od zera. #include <iostream> daje cin i cout. Nawiasy ostrokątne znaczą: nagłówek z biblioteki języka. Cudzysłów — #include "Konto.h" — to plik z Twojego projektu.

Tablica Figura* t[2] z poprzedniego rozdziału ma rozmiar wpisany w kod. Gdy uczniów jest raz 3, raz 30, potrzebujesz kolekcji, która rośnie. vector z nagłówka <vector> jest taką listą jednego typu: numerujesz od 0, a dopisujesz na końcu.

#include <iostream>
#include <vector>
using namespace std;

int main() {
    vector<int> oceny;
    oceny.push_back(5);
    oceny.push_back(3);
    oceny.push_back(4);
    int suma = 0;
    for (int i = 0; i < (int)oceny.size(); i++)
        suma += oceny[i];
    cout << suma;          // 12
}

push_back dokłada element na końcu i zwiększa rozmiar. size() mówi, ile elementów jest teraz. oceny[i] działa jak w tablicy. Rzutowanie (int) jest tu po to, żeby porównać licznik pętli z rozmiarem bez ostrzeżenia kompilatora.

Pusty vector i zły indeks oceny[0] na pustym vectorze jest błędem wykonania — nie ma elementu 0. Najpierw push_back, albo sprawdź size(). oceny.at(i) też sięga po element, ale przy złym indeksie przerywa program komunikatem. Na razie zostań przy [] i własnym warunku.

2. Vector obiektów

vector nie jest ograniczony do int. Trzyma obiekty Twojej klasy. Każdy element ma własne pola; pętla woła metody tak samo jak na pojedynczym obiekcie.

class Uczen {
    string imie;
    int punkty;
public:
    Uczen(const string& i, int p) : imie(i), punkty(p) {}
    void dodaj(int n) { if (n > 0) punkty += n; }
    int getPunkty() const { return punkty; }
    string getImie() const { return imie; }
};

vector<Uczen> grupa;
grupa.push_back(Uczen("Ala", 10));
grupa.push_back(Uczen("Bartek", 8));
grupa[0].dodaj(2);
for (int i = 0; i < (int)grupa.size(); i++)
    cout << grupa[i].getImie() << " " << grupa[i].getPunkty() << "\n";
// Ala 12
// Bartek 8

push_back(Uczen(...)) tworzy obiekt i wstawia go na koniec. grupa[0].dodaj(2) zmienia punkty tylko Ali — Bartek zostaje przy 8. Hermetyzacja zostaje: pętla nie pisze grupa[0].punkty = 99, bo pole jest prywatne.

Wejście zostaje w main Klasa Uczen nie woła cin. main czyta imię i punkty, potem robi push_back. Wypisanie też jest w pętli w main, przez gettery.

3. Własna biblioteka klas

Gdy klas jest więcej niż jedna, jeden plik przestaje być czytelny. Własna biblioteka na tym przedmiocie to zestaw nagłówków i źródeł w projekcie Visual Studio: każda klasa ma .h i .cpp, a main.cpp tylko składa obiekty. Zasada plików jest ta sama co przy Konto w rozdziale 2.

Przykład: produkt i magazyn. Magazyn ma produkty (pole typu vector), nie jest produktem — to nie dziedziczenie.

Produkt.h:

#ifndef PRODUKT_H
#define PRODUKT_H
#include <string>
using namespace std;

class Produkt {
    string nazwa;
    double cena;
    int ilosc;
public:
    Produkt(const string& n, double c, int ile);
    double getCena() const;
    int getIlosc() const;
    string getNazwa() const;
};
#endif

Produkt.cpp — konstruktor i gettery z operatorem :::

#include "Produkt.h"

Produkt::Produkt(const string& n, double c, int ile)
    : nazwa(n), cena(c), ilosc(ile) {}
double Produkt::getCena() const { return cena; }
int Produkt::getIlosc() const { return ilosc; }
string Produkt::getNazwa() const { return nazwa; }

Magazyn.h dołącza produkt i trzyma vector:

#ifndef MAGAZYN_H
#define MAGAZYN_H
#include <vector>
#include "Produkt.h"

class Magazyn {
    vector<Produkt> towary;
public:
    void dodaj(const Produkt& p);
    double wartosc() const;
    int ile() const;
};
#endif
#include "Magazyn.h"

void Magazyn::dodaj(const Produkt& p) { towary.push_back(p); }
int Magazyn::ile() const { return (int)towary.size(); }

double Magazyn::wartosc() const {
    double s = 0;
    for (int i = 0; i < ile(); i++)
        s += towary[i].getCena() * towary[i].getIlosc();
    return s;
}

W main.cpp wystarczy #include "Magazyn.h". Osłony #ifndef pilnują, żeby ten sam nagłówek nie wkleił się dwa razy. Oba .cpp i main.cpp muszą być w projekcie (PPM → Dodaj → Nowy element), nie leżeć luzem obok folderu podręcznika.

Magazyn m;
m.dodaj(Produkt("dlugopis", 2.5, 4));
m.dodaj(Produkt("zeszyt", 6, 2));
cout << m.ile() << " " << m.wartosc();   // 2 22
Jedna odpowiedzialność Produkt zna cenę i ilość. Magazyn zna zbiór i umie policzyć wartość. Żadna z klas nie czyta klawiatury. Gdy nauczyciel pyta „co robi ta klasa”, odpowiedź mieści się w jednym zdaniu.

4. Lista jednokierunkowa

vector jest gotowy. Lista jednokierunkowa tłumaczy, jak kolekcja może być zrobiona ze wskaźników — i tego oczekuje się, gdy polecenie mówi „zaimplementuj listę”, a nie „użyj vectora”.

Węzeł trzyma wartość i adres następnego węzła. Ostatni ma nullptr. Lista trzyma tylko adres pierwszego węzła (glowa). Reszta wisi na łańcuchu.

class Lista {
    struct Wezel {
        int wartosc;
        Wezel* nastepny;
        Wezel(int w) : wartosc(w), nastepny(nullptr) {}
    };
    Wezel* glowa;
public:
    Lista() : glowa(nullptr) {}
    ~Lista();
    void dodajNaPoczatek(int w);
    void dodajNaKoniec(int w);
    string jakoTekst() const;
};

Wezel jest w środku klasy, więc main go nie widzi. Lista oddaje tekst ("2 1 3"), a cout zostaje w main.

Dodanie na początek: nowy węzeł wskazuje starą głowę, potem sam staje się głową.

void Lista::dodajNaPoczatek(int w) {
    Wezel* nowy = new Wezel(w);
    nowy->nastepny = glowa;
    glowa = nowy;
}

Po dodajNaPoczatek(1) i dodajNaPoczatek(2) łańcuch to 2 → 1. Dodanie na koniec idzie aż do nullptr. Pusta lista to przypadek osobny: nowy węzeł od razu jest głową.

void Lista::dodajNaKoniec(int w) {
    Wezel* nowy = new Wezel(w);
    if (!glowa) { glowa = nowy; return; }
    Wezel* p = glowa;
    while (p->nastepny) p = p->nastepny;
    p->nastepny = nowy;
}

string Lista::jakoTekst() const {
    string s;
    Wezel* p = glowa;
    while (p) {
        if (!s.empty()) s += " ";
        s += to_string(p->wartosc);
        p = p->nastepny;
    }
    return s;
}
Lista L;
L.dodajNaPoczatek(1);
L.dodajNaPoczatek(2);
L.dodajNaKoniec(3);
cout << L.jakoTekst();    // 2 1 3

Skoro jest new, musi być delete. Destruktor zdejmuje węzły od głowy, dopóki lista się nie skończy. Kolejność: zapamiętaj bieżący, przesuń głowę, usuń zapamiętany. Gdybyś usunął węzeł przed przesunięciem, zgubisz resztę łańcucha.

Lista::~Lista() {
    while (glowa) {
        Wezel* tmp = glowa;
        glowa = glowa->nastepny;
        delete tmp;
    }
}
Nie kopiuj tej listy przypisaniem Domyślna kopia skopiowałaby tylko adres głowy. Dwa obiekty usuwałyby te same węzły. Na tych zajęciach używaj jednego obiektu Lista. Własny konstruktor kopiujący jest tematem z rozdziału o konstruktorach — dopisz go dopiero, gdy polecenie każe oddać prawdziwą kopię łańcucha.

Usunięcie pierwszego węzła jest tym samym ruchem co jeden krok destruktora: zapamiętaj głowę, przesuń ją na następny, delete. Pusta lista: nic nie rób. Usuwanie węzła ze środka (wartość podana z zewnątrz) jest w ćwiczeniach — musisz iść wskaźnikiem i przepiąć nastepny poprzednika.

5. Vector czy własna lista

vector Lista jednokierunkowa
Skąd Biblioteka, #include <vector> Piszesz sam: węzeł i wskaźniki
Dostęp do i-tego Od razu, v[i] Przejście od głowy, krok po kroku
Dopisanie na końcu push_back Przejście do ostatniego, albo osobny wskaźnik na ogon
Pamięć Zwalnia się sama Destruktor z delete
Kiedy Zwykły zbiór obiektów w programie Polecenie „zaimplementuj listę” albo nauka wskaźników

Magazyn produktów rób na vector. Gdy w poleceniu jest „węzeł” i „wskaźnik na następny”, piszesz własną listę i nie zastępujesz jej vectorem po cichu — oceniany jest mechanizm.

Ten sam ciąg, dwa narzędzia Wpisz 10, 20, 30 do vector<int> i do Lista. Wypisz oba. Wynik ma być ten sam. Różnica jest w kodzie, który do niego prowadzi.

Ćwiczenia do samodzielnego wykonania

Folder: Dokumenty\cwiczenia-po\klasa-3\rozdzial-05. Kompilacja w Visual Studio 2026.

Ćwiczenie 1. Vector liczb łatwe

Wczytaj n, potem n ocen do vector<int>. Wypisz sumę i rozmiar.

Ćwiczenie 2. Obiekty w vectorze łatwe

Klasa z dwoma polami prywatnymi i getterami. Trzy obiekty w vector. Pętla wypisuje je z main.

Ćwiczenie 3. Dwa pliki łatwe

Przenieś klasę z ćwiczenia 2 do .h i .cpp z osłoną nagłówka. main tylko dołącza nagłówek.

Ćwiczenie 4. Magazyn średnie

Produkt i Magazyn jak w rozdziale. Dopisz metodę, która zwraca nazwę najdroższego towaru. We/wy w main.

Ćwiczenie 5. Lista 2 1 3 średnie

Zaimplementuj Lista z dodaniem na początek, na koniec i jakoTekst. Odtwórz wynik 2 1 3. Destruktor zwalnia węzły.

Ćwiczenie 6. Usuń głowę średnie

Metoda usunPierwszy(). Na pustej liście nic nie robi. Po usunięciu jakoTekst nie zawiera starej głowy. Uzasadnij kolejność delete.

Ćwiczenie 7. Usuń wartość trudne

Usuń pierwszy węzeł o podanej wartości (albo nic, gdy jej nie ma). Osobno rozpatrz głowę i węzeł w środku. Nie zostaw wycieku.

Ćwiczenie 8. Wybór kolekcji trudne

Zaprojektuj mini-bibliotekę do dziennika: uczeń i klasa szkolna trzymająca uczniów. Napisz, czy bierzesz vector, czy listę wskaźnikową, i dlaczego. Zaimplementuj wybrany wariant z hermetyzacją.

Sprawdź się

1. vector w tym rozdziale to:
2. push_back:
3. Własny nagłówek klasy dołączasz tak:
4. Węzeł listy jednokierunkowej trzyma:
5. Destruktor listy z new ma:

Wymagania na ocenę

Ocena wyższa zawiera wymagania na oceny niższe. Dotyczy biblioteki klas i list.

Ocena Uczeń
2 Charakteryzuje bibliotekę i listę. Wskazuje w gotowym kodzie vector, push_back i węzeł.
3 Tworzy vector liczb albo obiektów, dopisuje elementy i wypisuje je pętlą. Dołącza własny nagłówek cudzysłowem.
4 Dzieli współpracujące klasy na .h i .cpp. Buduje listę jednokierunkową z dodaniem na początek. Pola kolekcji są prywatne.
5 Dodaje na koniec, zwalnia węzły w destruktorze, usuwa głowę bez wycieku. Porównuje vector i własną listę.
6 Projektuje małą bibliotekę klas do zadanego zbioru danych. Uzasadnia wybór vectora albo listy wskaźnikowej. Usuwa węzeł według wartości.

Lista „już umiem”