Klasa 3 · rozdział 6
Strumienie i pliki
cin i cout znasz od pierwszej lekcji. To nie są „polecenia”, tylko
obiekty klas strumieni. Ten sam mechanizm zapisuje i czyta pliki, więc po tym
rozdziale Twoje programy zapamiętają dane między uruchomieniami. Visual Studio 2026.
Po tym rozdziale powinieneś umieć
- wyjaśnić pojęcie strumienia i opisać, skąd pochodzą
cin,cout,ifstream,ofstream; - czytać dane operatorem
>>i całe wiersze funkcjągetline; - formatować wyjście manipulatorami
setw,setprecision,fixed,left; - zapisać i odczytać plik tekstowy oraz sprawdzić, czy się otworzył;
- napisać kompletny program: odczyt z pliku, przetworzenie, zapis wyniku;
- dodać do klasy metodę zapisu, która działa i dla ekranu, i dla pliku.
1. Strumień i biblioteka iostream
Strumień to „rura”, którą płyną znaki. Z jednej strony jest program, z drugiej —
klawiatura, ekran albo plik. Program nie musi wiedzieć, co jest po drugiej stronie:
wkłada dane do rury (<<) albo je z niej wyjmuje (>>).
cin— obiekt klasyistream(wejście, zwykle klawiatura);cout— obiekt klasyostream(wyjście, zwykle ekran);cerr— teżostream, do komunikatów o błędach;ifstream/ofstream— strumienie plikowe z<fstream>.
Klasy strumieni tworzą hierarchię — to dziedziczenie z rozdziału 4 w praktyce:
ios
/ \
istream ostream
/ \ / \
ifstream iostream ofstream
(fstream)
ifstream dziedziczy po istream, więc umie wszystko co cin:
>>, getline. ofstream dziedziczy po ostream,
więc umie wszystko co cout: <<, endl, manipulatory.
Ucząc się ekranu, uczysz się plików.
2. Podstawowe operacje na strumieniach
Operator >> czyta „słowo”
cin >> x pomija białe znaki (spacje, tabulatory, Enter) i czyta do następnego białego znaku.
Dlatego dla wejścia Jan Kowalski zmienna string s dostanie tylko Jan.
getline czyta cały wiersz
string imieNazwisko;
getline(cin, imieNazwisko); // "Jan Kowalski" — do Entera, razem ze spacjami
>>, a potem getline
Po cin >> wiek; w strumieniu zostaje znak Entera. Następne getline
od razu go „zjada” i zwraca pusty napis. Rozwiązanie: przed getline wyrzuć resztę wiersza.
int wiek;
string miasto;
cin >> wiek;
cin.ignore(1000, '\n'); // pomiń do 1000 znaków, aż do Entera włącznie
getline(cin, miasto);
Stan strumienia
Gdy użytkownik wpisze literę tam, gdzie czekasz na liczbę, strumień przechodzi w stan błędu i kolejne odczyty nic nie robią. Wynik odczytu można sprawdzić warunkiem:
int liczba;
cout << "Podaj liczbe: ";
while (!(cin >> liczba)) { // odczyt się nie udał
cin.clear(); // wyczyść stan błędu
cin.ignore(1000, '\n'); // wyrzuć złe znaki
cout << "To nie liczba. Jeszcze raz: ";
}
3. Manipulatory strumieni
Manipulator wkładasz do strumienia jak zwykłą wartość, ale on nic nie wypisuje —
zmienia sposób wypisywania. Większość jest w <iomanip>.
| Manipulator | Działanie | Jak długo działa |
|---|---|---|
endl | nowy wiersz i opróżnienie bufora | jednorazowo |
setw(n) | następna wartość zajmie co najmniej n znaków | tylko następna wartość |
left / right | wyrównanie do lewej / prawej w polu setw | do odwołania |
setfill('.') | znak wypełniający puste miejsce | do odwołania |
fixed | zapis dziesiętny (bez notacji 1e+06) | do odwołania |
setprecision(n) | z fixed: n cyfr po przecinku | do odwołania |
#include <iomanip>
cout << fixed << setprecision(2);
cout << left << setw(12) << "Produkt" << right << setw(8) << "Cena" << endl;
cout << left << setw(12) << "Chleb" << right << setw(8) << 4.5 << endl;
cout << left << setw(12) << "Maslo" << right << setw(8) << 7.99 << endl;
Produkt Cena
Chleb 4.50
Maslo 7.99
endl czy "\n"?
Oba kończą wiersz. endl dodatkowo od razu wypycha dane do pliku lub na ekran,
co przy tysiącach wierszy spowalnia zapis. W plikach z dużą liczbą wierszy wygodniej pisać "\n".
4. Operacje na plikach tekstowych
Plik otwierasz, tworząc obiekt strumienia plikowego i podając nazwę pliku:
Zapis — ofstream
#include <fstream>
ofstream plik("liczby.txt"); // tworzy plik albo czyści istniejący
if (!plik.is_open()) {
cerr << "Nie mozna utworzyc pliku" << endl;
return 1;
}
for (int i = 1; i <= 5; i++) {
plik << i * i << "\n"; // dokładnie jak cout
}
plik.close();
Dopisywanie na koniec
ofstream log("log.txt", ios::app); // app = append, stara treść zostaje
log << "Uruchomiono program\n";
Odczyt — ifstream
Najbezpieczniej czytać w pętli, w której warunkiem jest sam odczyt — pętla skończy się na końcu pliku:
ifstream we("liczby.txt");
if (!we.is_open()) {
cerr << "Brak pliku liczby.txt" << endl;
return 1;
}
int x, suma = 0;
while (we >> x) { // dopóki udało się wczytać liczbę
suma += x;
}
cout << "Suma: " << suma << endl; // 55
Wiersz po wierszu:
string wiersz;
int nr = 0;
while (getline(we, wiersz)) {
nr++;
cout << nr << ": " << wiersz << endl;
}
while (!we.eof())
eof() staje się prawdą dopiero po nieudanej próbie odczytu, więc ostatni element
policzysz dwa razy. Warunek while (we >> x) nie ma tego problemu.
.vcxproj i .cpp, a nie folder z .exe.
Tam umieść pliki z danymi. Jeśli dane mają polskie litery, zapisz je w tym samym kodowaniu co źródło;
najprościej zacząć od danych bez polskich znaków.
5. Program: odczyt, przetwarzanie i zapis
Plik punkty.txt zawiera w każdym wierszu nazwisko i liczbę punktów z testu.
Program liczy średnią, a do zdali.txt zapisuje osoby z wynikiem co najmniej 50 punktów,
w ładnej tabelce.
Nowak 72
Kowalska 45
Wisniewski 50
Lewandowska 91
#include <iostream>
#include <fstream>
#include <iomanip>
#include <string>
using namespace std;
int main() {
ifstream we("punkty.txt");
ofstream wy("zdali.txt");
if (!we.is_open() || !wy.is_open()) {
cerr << "Blad otwarcia pliku" << endl;
return 1;
}
string nazwisko;
int pkt;
int suma = 0, ile = 0, zdalo = 0;
wy << left << setw(15) << "Nazwisko" << right << setw(6) << "Punkty" << "\n";
while (we >> nazwisko >> pkt) {
suma += pkt;
ile++;
if (pkt >= 50) {
wy << left << setw(15) << nazwisko << right << setw(6) << pkt << "\n";
zdalo++;
}
}
if (ile > 0) {
cout << fixed << setprecision(1);
cout << "Srednia: " << (double)suma / ile << endl; // 64.5
cout << "Zdalo: " << zdalo << " z " << ile << endl; // 3 z 4
} else {
cout << "Plik jest pusty" << endl;
}
return 0;
}
punkty2.txt.
Program ma w każdym przypadku zachować się rozsądnie, a nie „wisieć” albo dzielić przez zero.
6. Strumienie a klasy
Klasa nie powinna sama decydować, czy pisze na ekran, czy do pliku. Wystarczy, że metoda przyjmie
referencję do ostream. Ponieważ ofstream dziedziczy po
ostream, ta sama metoda zadziała dla cout i dla pliku — to polimorfizm.
class Produkt {
private:
string nazwa;
double cena;
public:
Produkt() : nazwa(""), cena(0) {}
Produkt(string n, double c) : nazwa(n), cena(c) {}
void zapisz(ostream &out) const {
out << nazwa << " " << cena << "\n";
}
bool wczytaj(istream &in) {
return (bool)(in >> nazwa >> cena); // true, jeśli odczyt się udał
}
};
int main() {
Produkt p("Chleb", 4.5);
p.zapisz(cout); // na ekran
ofstream plik("produkty.txt");
p.zapisz(plik); // do pliku — ta sama metoda
plik.close();
ifstream we("produkty.txt");
vector<Produkt> lista;
Produkt tmp;
while (tmp.wczytaj(we)) {
lista.push_back(tmp);
}
cout << "Wczytano: " << lista.size() << endl;
}
W rozdziale 3 poznałeś zaprzyjaźniony operator<<. Teraz widać, dlaczego przyjmuje
ostream &: dzięki temu cout << p i plik << p działają tak samo.
cin/cout istnieją od startu programu i nie trzeba ich otwierać.
Strumień plikowy tworzysz sam, sprawdzasz is_open() i zamykasz (close()
albo automatycznie, gdy obiekt kończy życie — robi to destruktor).
Ćwiczenia do samodzielnego wykonania
Folder: Dokumenty\cwiczenia-po\klasa-3\rozdzial-06.
Ćwiczenie 1. Imię i nazwisko łatwe
Wczytaj wiek (>>), potem imię i nazwisko jednym getline. Wypisz oba. Sprawdź, co się dzieje bez cin.ignore.
Ćwiczenie 2. Zapis kwadratów łatwe
Zapisz do kwadraty.txt liczby 1–20 i ich kwadraty, po jednej parze w wierszu. Otwórz plik w Notatniku i sprawdź.
Ćwiczenie 3. Paragon średnie
Wypisz paragon dla 4 produktów: nazwa wyrównana do lewej (15 znaków), cena do prawej (8 znaków, 2 miejsca po przecinku), kropki jako wypełnienie. Pod spodem suma.
Ćwiczenie 4. Odporne wczytywanie średnie
Funkcja int wczytajLiczbe(int od, int doo) pyta tak długo, aż użytkownik poda liczbę z zakresu. Obsłuż litery (clear + ignore).
Ćwiczenie 5. Statystyka pliku średnie
Wczytaj liczby z dane.txt (dowolna liczba, oddzielone spacjami i Enterami). Wypisz liczbę elementów, sumę, minimum i maksimum. Obsłuż brak pliku i pusty plik.
Ćwiczenie 6. Numerowanie wierszy średnie
Przepisz dowolny plik tekstowy do numerowany.txt, dodając przed każdym wierszem numer w polu 4 znaków, np. 1| tekst.
Ćwiczenie 7. Klasa i plik trudne
Klasa Uczen (nazwisko, trzy oceny) z metodami zapisz(ostream&), wczytaj(istream&) i srednia(). Wczytaj klasę z pliku do vector, wypisz tabelkę ze średnimi i zapisz do drugiego pliku uczniów ze średnią ≥ 4.0.
Nowak 4 5 3. W wczytaj czytasz cztery wartości jednym wyrażeniem
in >> nazwisko >> o1 >> o2 >> o3 i zwracasz, czy się udało.
Ćwiczenie 8. Dziennik zdarzeń trudne
Program-menu: 1 — dopisz notatkę do notatki.txt (ios::app, cały wiersz), 2 — wypisz wszystkie notatki z numerami, 0 — koniec. Zaprojektuj komunikaty i reakcję na brak pliku. W komentarzu uzasadnij wybór getline zamiast >>.
Sprawdź się
Wymagania na ocenę
Ocena wyższa zawiera wymagania na oceny niższe. Dział 7: operacje wejścia/wyjścia — strumienie i pliki (lekcje 36–43).
| Ocena | Uczeń |
|---|---|
| 2 | Wyjaśnia ideę strumienia. Stosuje cin/cout. Według wzoru otwiera plik tekstowy. |
| 3 | Zapisuje i odczytuje plik tekstowy. Stosuje << i >>. Według przykładu łączy string z getline. |
| 4 | Opisuje iostream i hierarchię strumieni na poziomie użytkowym. Stosuje setw, setprecision, endl. Sprawdza, czy plik się otworzył, i reaguje na błąd. |
| 5 | Pisze kompletny program czytający i zapisujący plik (filtrowanie, podsumowanie). Formatuje wyjście, łączy strumienie z metodami klasy. Rozróżnia strumień standardowy i plikowy. |
| 6 | Projektuje we/wy aplikacji: komunikaty, format pliku, walidację. Uzasadnia wybór manipulatorów i sposobu odczytu (słowo przez >> czy wiersz przez getline). |